Candidatura de María de la Fuente á Medalla Emilia Pardo Bazán

Dende InvestiGal – Rede Galega pola Investigación, propoñemos a candidatura da Dra. María de la Fuente Freire, coordinadora do Grupo de Traballo de Xénero, Igualdade e Conciliación, para optar á Medalla Emilia Pardo Bazán, como referente na loita pola igualdade de xénero no eido da ciencia e da investigación. 

María de la Fuente Freire (@mfuentefreire en Twitter) é unha das investigadoras galegas de referencia no ámbito da nanomedicina, que ademáis adica parte do seu tempo a tratar de visibilizar á muller científica dende diferentes eidos. No ano 2017 reinvidicou o dereito das mulleres científicas e investigadoras a ser nais, sen ter que ser forzadas a elixir entre a súa carreira  profesional e os seus proxectos vitais, dando lugar a un traballo de visibilización e concienciación importante, que tiña como obxectivo rachar coa normalización de condutas discriminatorias que non levan senón a agravar a fenda de xénero que se dá no ámbito da investigación.  

Os datos indican que as desigualdades existentes entre homes e mulleres son particularmente acusadas no sector da investigación, facéndose especialmente notables no momento no que as mulleres investigadoras se converten en nais. A partir dese momento, a carreira investigadora presenta moitos máis obstáculos, sendo ademais a maioría destas eivas condutas invisibilizadas e normalizadas dentro do sector. Ao final, este tipo de discriminacións e desigualdade de oportunidades levan a un enorme desequilibrio de xénero. As mulleres van abandonando paulatinamente as súas profesións na investigación, o que se coñece como o tubo que gotea, e ademais, o acceso aos niveis máis altos da carreira están limitados en base ao ben coñecido teito de cristal, definido pola escasa presenza de mulleres nos postos de responsabilidade e que ten, como efecto espello, as súas bases nos chamados cimentos pegañentos das institucións. A falta de mulleres en comités de avaliacións, órganos de decisión, foros de persoas expertas, etc. fai que a desiguldade, lonxe de corrixirse, se perpetúe. Isto leva á necesidade de implementar medidas para visibilizar estas situacións, canalizar as denuncias e que non queden impunes, e propor cambios e solucións lexislativas que contribúan a eliminar de maneira eficaz e consolidada a desigualdade entre homes e mulleres. 

Entre as actividades a favor da igualdade de xénero no eido da investigación levadas a cabo pola persoa proposta destacan:

  • Visibilización das dificultades que experimentan as mulleres no eido da ciencia e investigación, como consecuencia da súa maternidade.
  • Traballo en prol da igualdade de oportunidades e en defensa dos dereitos das mulleres en ciencia e investigación. 
  • Reivindicación de medidas lexislativas para rachar coas discriminacións vixentes e evitar que se sigan sucedendo no tempo. 
  • Establecemento de contactos con outras asociacións e grupos do mesmo perfil, para traballar conxuntantemente polos dereitos das investigadoras galegas, como AMIT, ASEICA-Mujer, Asociación de Mujeres en el Sector Públicio, Executivas Galicia, e o Grupo de Traballo  de xénero de AIC.
  • Coordinación do Grupo de Traballo de Xénero de InvestiGal – Rede Galega pola Investigación, dende o cal se levan a cabo diferentes actuacións, entre as cales:
    • Elaboración de documentación específica para visibilizar as dificultades relacionadas co xénero, conciliación e coidados, que sofren maioritariamente as mulleres.
    • Establecemento de accións comúns con outros grupos e asociacións que buscan un fin común.
    • Coordinación de mecanismos de defensa para protexer ás investigadoras galegas asociadas ou non a InvestiGal, que se poidan atopar en situacións de especial vulnerabilidade. 
    • Coordinación de diferentes accións cara a acadar os obxectivos específicos do GdT:
      1. Resolver con carácter de urxencia as situacións de discriminación que están vixentes na actualidade e precisan unha resposta rápida.
      2. Acadar mudanzas lexislativas en Galicia en materia de igualdade, xénero e conciliación, dirixidas especificamente a persoal investigador e docente do ámbito público e privado.
      3. Visibilizar a situación actual das mulleres na investigación e os problemas de conciliación na profesión para sensibilizar aos distintos axentes sociais, rachar con condutas sexistas, establecer mecanismos de comunicación e de denuncia, e favorecer a mudanza cara un modelo xusto e igualitario.

Deixámosvos as ligazóns á memoria da solicitude e á documentación acreditativa presentadas.

InvestiGal adhírese á “Coordinadora Marea Roja de la Investigación”

O pasado mércores 29 de xullo, coincidindo coa sétima xornada consecutiva de movilización virtual en defensa da ciencia e a investigación co cancelo #SinCienciaNoHayFuturo, tivo lugar a refundación do colectivo “Coordinadora Marea Roja de la Investigación”, no que está adherida InvestiGal.

Marea Roja xurdiu no contexto das mareas que se movilizaron a partir de 2013 en defensa dos servizos públicos en áreas coma sanidade, educación e ciencia, e mantivo a súa actividade desde entón, centrándose nos últimos meses en garantir a prórroga dos contratos do persoal investigador como consecuencia da crise sanitaria causada pola COVID-19.

A refundada “Coordinadora Marea Roja de la Investigación” queda integrada inicialmente por unha quincena de colectivos, asociacións e sindicados, aínda que se esperan novas adhesións nos vindeiros meses porque xuntxs somos máis fortes. En esta ligazón podedes consultar o documento no que se presenta á coordinadora e unha breve descrición de cada unha das entidades que a integran inicialmente.

A loita contra a precariedade e polos dereitos laborais das e dos traballadores da investigación, coma a mellora nas condicións de acceso, promoción e estabilización, así coma reivindicar a relevancia da investigación como elemento fundamental para a creación dunha sociedade máis xusta, solidaria e sostíbel, son os obxectivos e metas que se formula esta coordinadora. Desde InvestiGal esperamos aportar o noso grao de arena nesta nova iniciativa necesaria para mellorar a nosa sociedade.

Reacción ao plan de choque para a ciencia e a innovación

InvestiGal ven de participar, conxuntamente con outros colectivos e asociacións, na elaboración dun comunicado no que expoñemos a nosa reacción ao plan de choque para a ciencia e a innovación presentado polo goberno de España recentemente. A continuación, reproducimos o texto de dito comunicado, dispoñible tamén en esta ligazón en formato PDF.


El jueves 9 de julio el Gobierno de España presentó el Plan de choque para reforzar el Sistema de Ciencia, Tecnología e Innovación en España con el que se pretende invertir hasta 1.056 millones de euros adicionales entre 2020 (396,1 millones de €) y 2021. Antes de analizar las medidas de este plan de choque, conviene recordar que el presupuesto no financiero del Estado para I+D se ha recortado en más de un 30% desde el máximo que tuvo en 2008-2009 (2844 M€ en PGE 2018, aún vigente, frente a 4176 M€ en PGE 2009), por lo que aunque agradecemos que se haga este aumento de la inversión, aún queda lejos de los niveles que tuvo antes de la crisis financiera. Recordamos que el conjunto de la inversión en I+D+i (pública y privada) está estancada desde hace tiempo en el 1,24% del PIB, muy lejos del 2% del PIB que se invierte de media en la Unión Europea.

El documento publicado por el gobierno reconoce que España ha sido uno de los países europeos con mayores recortes en educación, formación y generación de conocimiento entre 2010-2017, llevándonos a la situación actual en la que ahora nos vemos y, por ello, el plan de choque es necesario. Dicho plan se articula en tres ejes: investigación e innovación en salud, transformación del sistema de ciencia y atracción y retención de talento, e impulso a la I+D+i empresarial e industria de la ciencia.

Al primer eje, dedicado a la investigación e innovación en salud, se dedicarán hasta 215,9 millones de € para la implementación de cinco medidas concretas. Entre ellas, el mayor refuerzo económico sería para impulsar la estrategia con medicina personalizada, con una inversión de 77,3 millones de euros. Sin embargo, hay otras medidas a coste cero como la reforma de la Ley 14/2007 de Investigación Biomédica para desarrollar por fin la carrera investigadora en los Hospitales y centros del Sistema Nacional de Salud. La actual redacción de la Ley ya prevé la integración estable del personal investigador en las plantillas de los Hospitales, pero casi ninguna Comunidad Autónoma la está cumpliendo, a pesar de la numerosa financiación que reciben del Instituto de Salud Carlos III para incorporar personal investigador desde hace 20 años. Celebramos que por fin el Gobierno de España aborde este tema para que se haga realidad la estabilización y desarrollo profesional del personal investigador hospitalario.

El segundo eje, centrado en la transformación del sistema de ciencia y atracción y retención de talento, incluye seis medidas concretas, entre las cuales también se incluye, a coste cero, la reforma de la Ley 14/2011 de la Ciencia, la tecnología y la Innovación con el objetivo de diseñar una carrera científica estable. Sin embargo, este aspecto se limita a corregir un pequeño aspecto de la Ley de la Ciencia, mediante la creación de una figura estable de entrada al personal investigador en el sistema público de ciencia española, conocida en los países anglosajones como tenure track y sujeta a la condición de una evaluación positiva (corrigiendo la redacción que se dio en la Ley, que no ha sido útil en algunos OPI, aunque sí en bastantes Universidades). Por tanto, se olvida que hay otras lagunas en la legislación, como una regulación más clara de la etapa postdoctoral, o la carrera profesional de personal técnico y tecnólogo- Además, la reforma anunciada no sirve de nada sin una inversión de dinero que permita la oferta pública de dichas plazas, así como la posibilidad de una estabilización a largo plazo, algo complicado de creer teniendo en cuenta que en la actualidad la investigación española básicamente se construye sobre contratos temporales.

Dentro del segundo eje, la séptima medida representa una inversión de 313,2 millones de € para dotar de más financiación para los grupos de investigación, equipamiento y prórrogas de contratos. Por ejemplo, se prevé una financiación adicional para la convocatoria de proyectos de I+D+i del Plan Estatal (modalidades de Generación de Conocimiento y Retos de Investigación) en 2020 y 2021, de 50 M€ al año. Esta dotación resulta escasa para los recortes que ha sufrido esta partida, en la que ahora se invierten solo 361 M€ anuales. Teniendo en cuenta que en la última convocatoria resuelta (2019), muchos proyectos financiables se quedaron fuera debido a la insuficiente inversión para el desarrollo científico, y muchos proyectos financiados han sido recortados hasta más de un 60%, se podría perfectamente aumentar la inversión anual en 200 M€ anuales en esta partida, lo que permitiría “rescatar” al sistema investigador, financiando adecuadamente los proyectos que han sido evaluados positivamente. Además, esta financiación adicional podría inyectarse ya en la resolución definitiva de la convocatoria de 2019, sin tener que esperar un año en el que muchos grupos se quedarán sin financiación, con el consiguiente pérdida de recursos y  personal en el sistema. 

También, en la séptima medida, se amplían las ayudas para prórrogas de contratos con duración determinada financiados por agencias públicas para incluir aquellos que finalicen entre el 2 de abril de 2021 y el 1 de abril de 2023. Celebramos esta medida, que responde parcialmente a las peticiones que habíamos hecho a los Ministerios de Ciencia y Universidades, y que permitirá a un número mayor de investigadores afectados por el parón del confinamiento prorrogar en hasta cinco meses sus contratos. Sin embargo, esta medida, resulta aún insuficiente teniendo en cuenta que quedan excluidos los contratos cuya fecha de finalización es posterior al 1 de abril de 2023, y que también han sido afectados por el parón en la investigación (por ejemplo, contratos predoctorales FPI/FPU de la convocatoria 2018).

Además, la octava medida contempla aumentar en un 30% la inversión en los programas de contratos postdoctorales Juan de la Cierva y Ramón y Cajal en 2020 y 2021. Celebramos también este aumento en la inversión en una partida crítica para el sistema, pero creemos que se podría aumentar bastante más, ya que el número de contratos concedidos es escasísimo para el sistema, con una tasa de éxito menor del 15% para un conjunto de candidatos de altísimo nivel curricular. Recordemos por ejemplo que la convocatoria Ramón y Cajal estaba dotada con 800 contratos anuales cuando se inició en el año 2000, cuando ahora se conceden solo 200 por año, en un contexto de mucha mayor competitividad. Además, los salarios de estas convocatorias están congelados desde hace muchos años, con la consiguiente pérdida de poder adquisitivo, algo que también es urgente solucionar.

Finalmente, el tercer eje, centrado en la transformación del sistema de ciencia y atracción y retención de talento, incluye otras seis medidas para impulsar la capacidad innovadora de las empresas, favorecer la colaboración entre los organismos públicos y las empresas privadas e impulsar la transferencia de conocimiento hacia la industria y las PYMES. Sin embargo, no se incluyen medidas concretas para la mejora de instalaciones e infraestructuras públicas (muy deterioradas y sin actualizarse desde la crisis anterior).

Por todo lo anterior, entendemos que el plan de choque, aunque recoge medidas necesarias, es, de nuevo, un parche temporal que podrá mejorar puntualmente algunos de los aspectos afectados por las medidas, pero que está muy lejos de representar un paso significativo hacia la reestructuración que necesita nuestro sistema público de I+D+i. Además, estás medidas no serán suficientes para ponernos al nivel de nuestros vecinos europeos, en dónde la inversión en I+D+i se lleva desarrollando durante años, generando una consolidación y estabilidad que es imposible alcanzar sólo en año y medio de medidas a corto plazo. Además, aún hay muchos aspectos deficitarios como reforzar la conciliación, añadir fondos específicos para investigaciones poco cubiertas (añadir medidas para fortalecer la investigación sin impacto económico inmediato, como puede ser la ciencia básica) o ideas innovadoras que no se han visto incluidos en este plan de choque. La efectividad de este plan, condicionará en gran medida el acceso a recursos europeos, y tenemos serias dudas de que esto se pueda conseguir sólo con este plan de choque. 

Entidades que suscriben el comunicado:

  • InvestiGal
  • Asamblea de Dignidad Investigadora de la UAM
  • FPU Investiga
  • Comisiones Obreras (CCOO)
  • Asociación Española del Avance por la Ciencia (AEAC)
  • Jóvenes por la Investigación de Tenerife (JINTE)
  • Investigación en lucha (Mareita Roja)
  • PIF-Unizar
  • Asociación Nacional de Investigadores Hospitalarios (ANIH)
  • Federación de Jóvenes Investigadores (FJI/Precarios)
  • Defensa de la Dignidad Investigadora-Universidad de La Rioja (PDDI-UR)

Desigualdade de xénero na investigación galega

Hai pouco que publicamos dous vídeos: un primeiro no que fixemos un percorrido pola carreira investigadora en Galicia co fin de amosar as dificultades que as investigadoras e investigadores atopan polo camiño e un segundo no que presentábamos as razóns polas cais debemos apostar pola investigación.

Tras a boa acollida destes dous vídeos, o vídeo desta semana ten o obxectivo de denunciar as desigualdades de xenéro na investigación galega pois precisamos eliminar dunha vez os atrancos que impiden que as mulleres progresen nas súas carreiras polo simple feito de seren mulleres. Agardamos que vos guste e que sirva para dar un pulo as nosas reivindicacións!

Respondemos ás declaracións sobre investimento en I+D+i do presidente da Xunta de Galicia

A Voz de Galicia organizou encontros dixitais cos candidatos á presidencia da Xunta de Galicia nas eleccións do 12 de xullo e o luns 6 de xullo foi o turno do actual presidente, Alberto Núñez Feijoó. Durante o encontro (minuto 41:18), recibiu unha pregunta de Julián desde Santiago de Compostela, na que se lle preguntaba pola retención de talento no ámbito da ciencia: “¿Qué medidas o planes concretos tiene pensado implantar con respecto a la investigación que permitan poner nuestra comunidad a la altura de otras como el País Vasco? Investigación ignorada en su programa electoral. ¿Algún plan de captación de retención y captación de talento mediante programas senior y con futuro?”.

Consideramos que varias das afirmacións do presidente nesta intervención son cando menos dubidosas e desde aquí queremos contestar a cada unha delas, aportando todos os datos dispoñibles publicamente que coñecemos.

Alberto Núñez Feijoó: “Estamos intentando retener talento aquí, traer a los mejores investigadores otra vez para Galicia, los que tienen becas a través del programa Oportunius y estamos trayendo a bastante gente.”

InvestiGal responde: O programa Oportunius, tal e como consta na páxina web de GAIN, (http://gain.xunta.gal/artigos/380/programa+oportunius), so ofrece contratos para un perfil moi específico “Ganadores ERC. Paquete de axudas complementarias ao financiamento europeo obtido dunha ERC Grant, a través da opción a un contrato de investigador/a distinguido/a e de recursos económicos para apoiar a súa actividade investigadora”.

Ata o ano 2019, Oportunius facilitou unicamente 3 contratos a gañadores ERC.
Os/as investigadores/as son contratados coa figura de Investigador distinguido. O baixo interese queda reflectido no feito de que xa no pasado quedou unha praza deserta, e iso que se trata de prazas practicamente nominais para investigadores/as ERC.

Por outra banda, os programas TALENTO SENIOR so contemplan un marco temporal de 3 anos. Ninguén vai a modificar a súa residencia e establecerse en Galicia por un contrato temporal sin visión de futuro, polo que este programa tampouco cumpre a súa finalidade.

Para captar talento hai que ofertar non so condicións favorables, salario e medios, senón tamén dotar de certa estabilidade a quen aposta por mudar a súa residencia e o deixar o seu traballo por vir a Galicia.

Alberto Núñez Feijoó: “Mire, hay un programa que es programa Oportunius que hemos traído a las becas Ramón y Cajal, a las becas del CSIC.”

InvestiGal responde: O programa Oportunius non vai destinado a investigadores/as RyC nin a investigadores/as do CSIC. Os contratos Oportunius, de acordo á información que recolle a propia páxina da Xunta (http://gain.xunta.gal/artigos/380/programa+oportunius) están destinados a Gañadores ERC (podería incluír algún RyC pero en calquera caso ser gañador/a ERC non é algo habitual sendo convocatorias de moi alto nivel de competición. Os finalistas ERC e candidatos ERC optarían a axudas complementarias mais non a contratación. ”.

Ademais, é extremadamente grave que o Presidente da Xunta cualifique de “bolsas” os contratos Ramón y Cajal, altamente competitivos aos que optan investigadores/as de primeiro nivel, indicando que tanto os RyC coma o persoal do CSIC son bolseiros/as. Isto é reflexo da grave precarización da profesión, e do pouco interese por respectar os dereitos laborais. Se o persoal investigador ao abeiro dun programa Ramón y Cajal é bolseiro, que resta para o persoal en etapa predoutoral, para o persoal técnico ou de xestión?

Alberto Núñez Feijoó: “todos los proyectos que se han presentado para luchar contra el COVID del Instituto Carlos III, ahora, estos meses, y que no han tenido… han sido seleccionados por el Instituto, pero no han tenido dinero para financiarlos, hemos decidido financiarlos todos. Son 19 proyectos, todos.”

InvestiGal responde: Non temos constatación de estas afirmacións. Ata a data, a Xunta de Galicia publicou un anuncio, conforme destinará 500.000 euros para proxectos de investigación sanitaria da COVID-19, pero aínda non hai nada en firme.
A pesar de que nos Institutos parece que contan con información, segue sendo altamente irregular que a Xunta financie proxectos que non teñen sido avaliados positivamente por outra entidade. Cales son os criterios? Simplemente ter concorrido? Compre aclarar isto.

En canto á recente convocatoria de ACIS, destinada a Investigación COVID-19, chama poderosamente a atención a composición do Comité de Selección, composta por cargos públicos sen formación científica na súa maioría. Dende InvestiGal seguimos a reivindicar a necesidade de procesos de avaliación e selección serios e de calidade

Alberto Núñez Feijoó: “Si usted coge la inversión pública en I+D+i en los últimos años, ha crecido por encima de la media de España de una forma bastante intensa.”

InvestiGal responde: O feito é que o investimento en I+D+i en Galicia é do 0,94% do PIB, moi por debaixo da media estatal que é do 1,24%. En comparación con outras CCAA, Galicia segue a ocupar o 8º lugar, moi lonxe de comunidades como Pais Vasco, Madrid ou Navarra, que están por cima da media estatal. Ademais, os niveis de investimento son moi similares aos de fai unha década. Por tanto, esta afirmación é, cando menos, enganosa.

Alberto Núñez Feijoó: “Después, los Institutos de Investigación en Galicia están teniendo un planteamiento de un contrato-programa para mantener sus gastos corrientes y para darles un mínimo de seguridad. Hay de más de 1000 personas, 1000 personas, que trabajan en centros de investigación sanitarios cuya nómina financia básicamente el Servicio Gallego de Salud.”

InvestiGal responde: A maioría dos/as investigadores/as que traballan nos Institutos de Investigación en Galicia están contratados por Fundacións, que son privadas, suxeitos a contratos temporais, e non polo SERGAS, polo que esta afirmación non é certa.
As tres Fundacións de Investigación Sanitaria son as entidades xestoras dos IIS, e na actualidade son Fundacións privadas (aínda que materialmente poderían considerarse públicas, como recolle o Informe de Fiscalización de la cuenta general del Servicio Gallego de Salud, do Consello de Contas de Galicia do Exercicio 2017).

Alberto Núñez Feijoó: ” Hemos mantenido contactos con la Academia de Ciencias de Galicia para establecer un programa pactado con los académicos de ciencia en la próxima legislatura, es decir, a partir de ya, para intentar mejorar los programas de la Xunta en relación con la investigación.”

InvestiGal responde: É significativo que teñan mantido contactos coa RACG mais hai unha ausencia de diálogo co persoal investigador.

Alberto Núñez Feijoó: “pero lo que si le puedo asegurar, no tengo el dato exacto aquí, que hemos traído a personas que estaban en el País Vasco, que estaban fuera de España y que, bueno, hay algunas tensiones lógicamente porque esta gente que son profesores en otras universidades pues lo que buscan es una plaza de investigador en Galicia y una plaza de profesor en la Universidad. Y ahí, pues, nuestra propia legislación a veces, imposibilita hacer un contrato doble porque hay un sistema para entrar en la universidad, distinto que para hacer un contrato de investigación. En otros países esto es más flexible.”

InvestiGal responde: Non hai retorno de talento. Pode que se capten investigadores/as ao abeiro de convocatorias públicas coma a Modalidade B da Xunta de Galicia ou programas estatais coma o Miguel Servet, RyC ou Juan de la Cierva, mais non son programas comparables ao IKERBASQUE ou ao ICREA, que ofrecen estabilidade, apoio, e condicións favorables para que efectivamente atraen talento.

Alberto Núñez Feijoó: “Pero no pensemos que no se investiga en Galicia. Hay 5000 investigadores en Galicia, 5000 investigadores, con fondos de la Xunta de Galicia.”

InvestiGal responde: O último informe da Fundación Española para a Ciencia e a Tecnoloxía (FECYT indica que no ano 2018 había 6.530 investigadores (medidos como número de persoas en equivalencia a xornada completa) empregados directamente en actividades I+D. De estes, en Administración Pública son 859, en Empresas 2.616,80, e en Ensinanza Superior 3.020,30. Non todos están empregados con fondos da Xunta de Galicia polo que estes números son máis que cuestionables.

Entrevistas con Inés Viana e Susana Cid, investigadoras e membros de InvestiGal

Cada mércores das últimas semanas, investigadoras e investigadores de toda España veñen levando a cabo manifestacións virtuais para reivindicar a importancia de investir en I+D+i co cancelo #SinCienciaNoHayFuturo. Esta semana, ademais de continuar con tal reivindicación, tamén se quere denunciar a situación de desigualdade á que se enfrontan as investigadoras polo simple feito de ser mulleres, usando o cancelo #SinCientíficasTampocoHayFuturo. Por este motivo, quixemos falar con dúas investigadoras e membros de InvestiGal: Inés Viana (@inesgviana), investigadora en ecoloxía mariña na Universidade de Vigo, e Susana Cid Fernández (@SCidFernandez), investigadora en neurociencia na Universidade de Santiago de Compostela. Susana e Inés son dúas das tres investigadoras discriminadas pola Xunta de Galicia a raíz dos seus respectivos permisos de maternidade.

Quen son Inés e Susana?

Inés. Nacín na Coruña hai case 36 anos e agora vivo en Vigo, onde traballo dende hai ano e medio na súa Universidade. Dende que rematei a carreira de bioloxía en Santiago de Compostela, sempre traballei en ciencia en distintos lugares de Galicia, Europa e do mundo, EEUU, Alemaña, Israel, Portugal e Tanzania. Dende hai dous anos, ademais de ser investigadora, son nai.

Inés Viana.

Susana. Son unha muller de 36 anos, nai e investigadora. Nada en Ourense, trasladouse a estudar a Santiago de Compostela ata obter o seu doutoramento en Neurociencia e Psicoloxía Clínica pas Universidades da Coruña, Vigo e Santiago de Compostela. Polo camiño fixo diversas estancias de investigación en centros de prestixio, como a Edinbugh University (no Reino Unido) e o Laboratorio de Neurofisiologia do IRCCS San Giovanni di Dio de Brescia (en Italia), de varios anos.

Susana Cid.

En que consiste a túa investigación?

Inés. A miña investigación se centra no estudo da ecofisioloxía de macrófitos mariños, fanerógamas e macroalgas. Me interesa entender como funcionan baixo distintos factores ambientais, como o incremento da temperatura, contaminación ou nutrientes. Os efectos da contaminación e do cambio climático en estes organismos é moi importante pois o encontrarse na base das redes tróficas, os efectos poden traducirse en todo o ecosistema. 

Susana. En termos xerais, buscamos biomarcadores para o diagnóstico temperán da Enfermidade Alzheimer, incluso antes de que se presente a propia enfermidade. Tamén aplicamos técnicas non farmacolóxicas para o tratamento dos problemas cognitivos asociados a esta enfermidade, como problemas na memoria ou nos procesos executivos. Estudamos varias condicións que se presentan antes de que o Alzheimer fixera estragos no cerebro, como son o MCI (ou deterioro cognitivo lixeiro) ou o SMC (persoas con queixas subxectivas de memoria).

Consideras que a tua carreira investigadora se viu perxudicada polo feito de ser muller? En que sentido?

Inés. A miña filla naceu en plena etapa posdoutoral, a etapa máis demandante e competitiva da longa carreira investigadora, e sentín que a miña vida e mudou. Do mesmo xeito que esta etapa, os nenos pequenos precisan moito tempo e dedicación durante os seus primeiros anos de vida. A incorporación ao traballo científico foi moi difícil despois de dedicarme uns meses de forma exclusiva á maternidade. O día a día foi e aínda é duro, o que se suma a incerteza pola inestabilidade laboral. Creo que non poderei valorar se o feito de ser nai perxudicou a miña carreira ata dentro duns anos, esta carreira é de fondo (ou de obstáculos) e aínda estou no km 21. Pero si que podo dicir que xa atopei obstáculos e malas xestións que repercuten na igualdade de condicións das nais e pais, iso xa o sabía, máis decidín loitar, é cansado pero é a maneira de mudar as cousas. Agora mesmo, podo dicir que encántame combinar ambas “profesións” porque extraio aprendizaxes de cada unha delas e os aplico ao outro ámbito. E de feito, penso que esa é a gran achega que podemos facer as investigadoras que somos nais, traballar para deixar un mundo mellor e criar nenos mellores para este mundo en primeira persoa.


Susana. Ser nai produciu un parón grande na miña carreira dende o mesmo momento no que quedei embarazada, xa que algunhas das técnicas que usamos poden ser perigosas para o bebé (especialmente as magnéticas), así que tiven que axustar as miñas investigacións á posibilidade de recibir axuda por parte doutros compañeiros e compañeiras, o que me ralentizou de forma importante. Esto é algo que non se ten en consideración cando aplicas a unha convocatoria pública (no estado español), porque é invisible: estabas traballando, polo tanto todo ía ben. E en moitísimos casos non é así. Unha vez pasou o permiso de maternidade, como supoño que pasará en tódolos casos, tiven que retomar as miñas investigacións partindo de cero. Cando traballas con suxeitos humanos isto é algo que tarda bastante en volver a rodar a pleno rendemento. Ademais fun atopando diversas penalizacións por ter estado de permiso, tanto por parte de órganos oficiais como dentro do propio grupo de investigación. A sensación que transmite o entorno no noso país é que o estar de permiso de maternidade (no meu caso foron case 8 meses, incluíndo os permisos relacionados e as vacacións dese ano) é igual a irse 15 días de vacacións, que voltas como se nada cambiase. Sen embargo en diversas convocatorias e institucións europeas existen mecanismos para contrarrestar o enlentecemento ó que nos vemos sometidas cando somos nais, que por algún motivo aquí non se aplican.

Que outros problemas consideras que existen na carreira investigadora?

Inés. A carreira investigadora mudou de ser unha carreira de fondo a ser tamén de obstáculos debido a mala planificación, falta de financiamento e desigualdade de recursos e oportunidades. A ciencia neste país camuflase nunha falsa excelencia que en verdade é unha falta de recursos e inversión por partes das administracións públicas e privadas. Precísanse recursos estables, valoración xusta dos méritos e plans de estabilización para que os investigadores poidámonos centrar na ciencia e non en sobrevivir nun sistema corrupto.

As mulleres que somos nais precisamos de especial protección, hai que facer chegar a sociedade e administracións que cando nace un fillo, paramos de ser científicas durante uns meses (que non de “traballar”), pero é para despois voltar con máis forza. Non nos poden penalizar as mulleres por iso, sen ciencia non hai futuro, pero sen nenos tampouco. Nalgúns países, prorratean os currículos por o tempo real de dedicación á actividade científica para impulsar a esas mulleres a acadar o ritmo que tiñan antes de ser nais, iso funciona e gustaríame velo neste sistema.

Susana. Por unha banda está o mencionado problema estrutural, que non recoñece a realidade das persoas que son pais e nais, o que afecta especialmente ás mulleres. Non hai medidas de discriminación positiva que contrarresten os efectos reais que ter fillos ten nas nosas carreiras. E non só non existen, senón que en moitas ocasións o entorno considera que non son precisas e que esiximos demasiado. Por outra banda, o problema coñecido por todos e todas, radica na baixa porcentaxe do PIB que se inviste en ciencia, tanto en España como en Galicia. No caso galego a situación é especialmente grave, xa que o programa de carreira investigadora é, cando menos, defectuoso. Medidas de igualdade da muller prácticamente inexistente, programas de estabilización de cara á galería que na realidade non funcionan … Debería rediseñarse completamente, usando a lóxica, para deixar de usar os cartos de todas as galegas e galegos para formar investigadoras e investigadores que acaban producindo no estranxeiro despois de anos de formación pública.

Na tua opinión, que se precisa para reparar esta situación de desigualdade?

Inés. É difícil entender o esforzo diario que supón ser científica e nai se non o vives, así que é preciso escoitar as mulleres e investigadoras que si que o son. Parece sinxelo, pero as administracións non o fan.

Susana. O programa galego require dunha reforma integral. Os problemas de desigualdade por mor de permisos de maternidade teñen solucións sinxelas (ponderacións nas avaliacións, flexibilidades nos prazos de incorporación, deseño dunha etapa posdoutoral única con avaliacións individuais intermedias…). Hai solucións válidas para elixir. Pero o primeiro paso é ser conscientes de que o parón por permiso de maternidade non é un parón equivalente ó que dura o permiso. Pode haber circunstancias que afecten dende antes, e por suposto hai sempre un enlentecemento posterior, e calquera política de igualdade debe de contemplar cada unha destas fases. Queda moito por facer.

Propostas das candidaturas ás eleccións do 12X (2020) en materia de I+D+i

As eleccións galegas celebraranse o próximo 12 de xullo de 2020 e dende InvestiGal fixemos un repaso aos programas electorais das principais candidaturas co fin de identificar as propostas en materia de I+D+i. A continuación, podedes ver un resumo das principais achegas que puidemos encontrar en cada programa, debidamente referenciadas para a súa consulta completa.

Partido Popular

As principais propostas da candidatura do PP están na sección “Adaptar o noso tecido produtivo e investigador ao cambio de modelo” (páxina 52), e mais concretamente nas páxinas 54 e 55 destaca os seguintes compromisos:

  • “Desenvolvemento dun Pacto pola Ciencia en Galicia, co consenso de todos os axentes públicos e privados no marco da nova Estratexia de Especialización Intelixente que se deberá aprobar para o novo marco financeiro europeo 2021-2027. Este pacto reforzará a senda de crecemento do investimento público e privado en I+D+i dos últimos anos.”
  • “Definición dunha Axenda da investigación universitaria para o escenario 2030 que complete o mapa galego de centros de investigación universitaria identificando novas liñas estratéxicas, que aumente progresivamente o número de prazas de atracción e retención de investigadores distinguidos, ata chegar a 50 novas prazas anuais; e que converta Galicia na comunidade líder en España en adaptar o sistema de investigación ao novo movemento internacional de ciencia cidadá.”
  • “Desenvolvemento da transferencia inversa do coñecemento da investigación biomédica, orientando a investigación dos centros públicos de investigación sanitaria cara resultados que cheguen antes á sociedade e aos pacientes, potenciando os estudos de investigación relacionados con novas patoloxías, tales como a COVID-19.”
  • Poremos en marcha o Programa “Talento Galicia 2025”, a través do cal:
    • “Crearemos un gran programa de contratación estable do mellor talento que será executado directamente desde a administración autonómica. Para iso, aproveitaremos o Programa OPORTUNIUS, único en España, ampliando a poboación obxectivo a investigadores excelentes que non teñan recibido o apoio de European Research Council (UE).
    • Aprobaremos un decreto que regule a carreira investigadora en Galicia, que deberá contemplar medidas específicas para evitar discriminacións por razón de xénero, e a partir do cal se inicie unha política de estabilización de investigadores de xeito transversal para todos os centros da Xunta con criterios de calidade e renovación por tribunal.”.

Bloque Nacionalista Galego

As principais propostas da candidatura do BNG están recollidas na sección “3. A I+D+i como motor de desenvolvemento” (páxina 27), que a súa vez ten catro subseccións máis específicas.

Na primeira destas subseccións, titulada “Construíndo un auténtico ecosistema de investigación e innovación galego” (páxina 29), destaca a proposta para definir unha carreira profesional investigadora para todo o persoal científico – técnico que desenvolve a súa actividade en Galicia, que inclúe, entre outras, os seguintes compromisos:

  • “Contratación dos/as investigadores/as predoutorais, con plena cotización á seguridade social, dereitos laborais, vacacións reguladas, dereito a paro…“
  • “Convocar o número de contratos posdoutorais en función do número de teses lidas cada ano.“
  • “Crear un Estatuto Galego do Persoal Investigador en Formación, que recolla os dereitos de todo o persoal investigador en formación, predoutorais, posdoutorais, alumnado con bolsas de colaboración…,independentemente de se tiveren contrato ou non.“
  • “Posibilidade de acceder a todas as bolsas/contratos independentemente da idade ou do ano de finalización do grao/mestrado, impedindo a discriminación por idade e a caducidade encuberta dos títulos académicos.“
  • “Plan Retorna de persoal investigador, técnico, tecnólogas/os e persoal de apoio á investigación emigrado a outros estados ou a outras zonas do Estado español e Plan de Retención do persoal investigador, técnico, tecnólogos/as e persoal de apoio.“
  • “Garantir como mínimo a taxa de reposición entre o persoal docente e investigador universitario camiñando cara á creación neta de emprego.“
  • “Aumentar o persoal en postos de técnicos/as de apoio á investigación e tecnólogas/os, traballo moitas veces realizado por persoal predoutoral ou por persoal xa contratado durante horas extras non pagadas.“

A segunda subsección está relacionada coa “Perspectiva de xénero, igualdade e conciliación familiar na ciencia e na innovación” (páxina 35) e propón a creación dun Departamento de xénero e igualdade dentro da Axencia de investigación con varias funcións para reducir as desigualdades de xénero que se producen na nosa comunidade. É salientable que unha das funcións de dito departamento será a de “Introdución de medidas específicas para evitar o abandono das mulleres científicas e investigadoras en etapa predoutoral e posdoutoral. Crear axudas de RRHH para que, no caso de mulleres contratadas con cargo a proxectos de investigación, en situacións de baixa durante o embarazo, maternidade, FIV, e riscos durante o embarazo e lactancia, as investigadoras poidan ser reemprazadas por outra investigadora/investigador, garantindo que haxa un solapamento de como mínimo dun mes para transferencia de coñecemento. O financiamento de contratos por este tempo (para garantir o solapamento da actividade) é fundamental dado que doutro modo é difícil que alguén poda continuar coa actividade da investigadora de baixa. Promover que as investigadoras sexan substituídas por unha investigadora (ou investigador) galega dos rexistrados nunha BOLSA DE INVESTIGADORAS E INVESTIGADORES.”.

A terceira subsección achega as propostas en canto aos “Retos e accións estratéxicas” (páxina 38), con compromisos concretos como:

  • “Incrementar o investimento en ciencia I+D de maneira progresiva até o 2,5% do PIB.”
  • “Dedicar á ciencia, I+D, o 3% dos orzamentos.
  • “Crear unha verdadeira Axencia Galega da Ciencia que coordine os diferentes grupos científicos incentivando a colaboración no sistema científico, centralizando a xestión e orientando o sistema investigador cara á resolución dos problemas da sociedade.”

Finalmente, a cuarta subsección está centrada na “Planificación da investigación sanitaria” (páxina 39) e contén as seguintes propostas:

  • “Aposta e integración da investigación biosanitaria no sistema galego de saúde.”
  • “Integración do persoal investigador no sistema galego de saúde, poñendo fin á precarización do sector, contratado maioritariamente baixo fraude de lei, cunha alta temporalidade, baixos soldos e inestabilidade laboral. Creación da categoría profesional e táboas salariais. Coordinación dos recursos humanos en Fundacións e RRHH do SERGAS. Definición das competencias.”
  • “Regulación da situación actual das fundacións biomédicas para convertelas en Fundacións Públicas, co fin de asegurar o seu correcto funcionamento e control administrativo. Garantir a transparencia nos procesos de contratación e selección tanto de xestores, como do persoal administrativo e técnico, e as boas prácticas.”
  • “Regular as condicións de acceso e relevo nas direccións dos IIS e fundacións, estabelecendo procesos de selección rigorosos.”
  • “Revisión das funcións e competencias de ACIS, e o seu papel no modelo de investigación sanitaria. Incorporar directores e xestores con formación científica e experiencia na investigación e na súa xestión.”
  • “Estabelecemento de convocatorias específicas para reforzar a investigación sanitaria para desenvolver solucións (terapias, diagnóstico, tecnoloxía, productos sanitarios, sistemas de mellora nos servicios asistenciais, etc) de interese público para a sociedade galega, e de metodoloxías específicas para regular e garantir o acceso á sociedade.”

Ademais, a I+D+i aparece presente de forma transversal no programa, facendo referencia a accións de investigación e innovación en practicamente todas as seccións do programa.

Galicia en Común

A primeira proposta concreta da candidatura de Galicia en Común está encadrada na sección “Rescatar a sanidade pública galega” e leva por título “Fomento da investigación” (páxina 30, proposta número 137). Nesta proposta, establécense os seguintes compromisos:

  • “A Administración sanitaria promoverá a biosanitaria como un instrumento a mellora da saúde da poboación tendo en as prioridades marcadas polo Plan Galego Investigación, Desenvolvemento e Innovación e polo Plan de Saúde.”
  • “Estableceranse os mecanismos de do Plan galego de investigación e en materia sanitaria co Plan galego de I+D+i. Así mesmo, a Administración garantirá a suficiencia financeira da investigación pública e as condicións laborais persoas investigadoras asegurándolles a estabilidade que lles permita desenvolver os seus estudos, proxectos e investigacións.”
  • “Facilitaremos a creación e mantemento de grupos de investigación básica e aplicada que serán unha prioridade da política sanitaria, xunto coa creación dunha rede altamente cualificada de docencia de tódalas profesións sanitarias. É un instrumento de mellora asistencial e de coñecementos que repercutirá en toda a sanidade pública galega.”
  • “Estabilizaremos os contratos do persoal investigador e tomaremos as medidas necesarias para a súa total integración na sanidade pública como persoal estatutario. Tamén modificaremos o marco legal para garantir que o valor engadido da investigación na sanidade pública permaneza neste ámbito.”

As seguintes propostas concretas teñen que ver co eido da universidade e encádranse na sección “A Universidade galega: excelencia e pulo para a I+D+i” (páxina 40). Neste sentido, a proposta número 204 “Compromiso coa investigación universitaria.” propón:

  • “Estableceremos prazos fixos para as convocatorias de investigación de xeito que se garanta unha maior estabilidade para a carreira investigadora, creando a figura de investigador no sistema galego, como teñen outras comunidades da nosa contorna.”
  • “Teranse tamén en conta criterios de paridade de xeito que os permisos de maternidade non penalicen as avaliacións das investigadoras.”
  • “Elaboraremos un plan de retención e retorno do talento investigador perdido na última década. Crearemos convocatoria de axudas competitivas que favorezan a transferencia de coñecemento e a colaboración entre o tecido social e asociativo galego e a Universidade, así como a participación de profesorado e alumnado na actividade social e cultural do noso país.”

Ademais, a proposta 205 “Recuperación dos dereitos laborais do persoal docente e investigador.” establece o seu compromiso de “Apostaremos pola negociación colectiva para a recuperación dos dereitos e das condicións laborais coa creación da Mesa Sectorial de Universidades. Nesta mesa traballarase un plan de estabilización do persoal docente e investigador que remate coa precariedade e aumente os cadros de persoal.”

As propostas continúan na sección “Xirar cara á innovación” (páxina 41), con varias achegas propostas concretas relativas as políticas de I+D+i, entre as que se poden salientar:

  • 211. Aumento do investimento público en I+D+i.
  • 212. Reforzo da investigación, transferencia e democratización do coñecemento.
  • 213. Aposta pola innovación.
  • 214. Apoio á universidade pública.
  • 215. Potenciar e aproveitar o talento galego.

É relevante o compromiso establecido no punto 211 segundo o cal “ao longo da lexislatura achegarémonos á media europea do investimento público en I+D+i, que suporá o 2% do PIB galego.”

Finalmente, outro grupo de propostas está encadrado na sección “Apostar pola investigación o desenvolvemento e a innovación” (páxina 59). En materia de igualdade, a proposta 313 “Visibilización das mulleres na investigación e a innovación.” establece o compromiso de “Reactivación da Unidade de Muller e Ciencia como instrumento de visibilización e valorización da actividade investigadora e innovadora realizada por mulleres.”.

Marea Galeguista

As propostas desta candidatura en materia de investigación atópanse na sección “10.3 Investigación” (páxina 55), con ata 18 compromisos específicos. O primeiro destes compromisos é o de promover “un Pacto Galego pola Investigación, no que paicipen os axentes políticos, sociais, económicos e académicos para garantir as condicións que lle permitan á ciencia e á tecnoloxía galegas avanzar de xeito competitivo. Dotaremos programas que permitan a atracción de talento e que contribúan á dinamización e ao reforzamento dos grupos de investigación.“.

Os seguintes tres compromisos están relacionados coa carreira investigadora e o investimento:

  • “Remataremos coa situación precaria do sector da investigación en Galicia e proporemos solucións a curto, medio e longo prazo: promoveremos programas posdoutorais como o Ramón y Cajal o Juan de LaCierva reveendo a precariedade laboral e fomentando contratos estables e dignos ao rematar as teses; convocaremos Proxectos I+D+ i para investigadores nobeles; garantiremos a indemnización por fin de contrato dos contratos predoutorais.
  • “Incrementaremos o investimento en I+D en Galicia ata aproximarnos ao 2% europeo.
  • “Dotaremos de financiamento concreto para a contratación de persoal técnico e xestor da investigación, recuperando as convocatorias Lucas Labrada e Isabel Barreto para a formación, especialización e incorporación de tecnólogos e axentes de innovación e xestión de proxectos de I+D+i, figuras desaparecidas na actualidade.

En canto á igualdade, esta candidatura inclúe o seguinte compromiso: “Solventaremos as eivas en materia de igualdade, dando apoio institucional e lexislativo en materia de xénero para evitar que as investigadoras que son ou queren ser nais sexan colocadas nunha situación de especial vulnerabilidade. Neste senso, garantiremos que se inclúan nas bases de contratación, dos concursos públicos e bolsas de investigación cláusulas de non discriminación polo exercicio dos dereitos laborais recoñecidos legalmente por razón de maternidade. Instaremos aos organismos responsables a que inicien procesos de revisión de procedementos administrativos firmes onde se produzan estas discriminacións para revogar de oficio as situacións xurídicas individualizadas nas que xa se teña vulnerado o dereito á igualdade. E reclamaremos que se recoñeza nos procedementos administrativos ou xudiciais non firmes a situación de discriminación producida.”.

No compromiso de “Potenciaremos e aproveitaremos o talento galego”, esta candidatura indica que:

  • “Apostaremos polo talento dos galegos e galegas, procurando que o seu coñecemento poida repercutir no noso país e evitando que teña que marchar fóra.”
  • “Cómpre impulsar programas que garantan unha oferta laboral suficiente para os e as investigadoras galegas, de xeito que se poida atraer ás persoas que nos últimos anos tiveron que buscar noutros países as oportunidades que aquí se lle negaban e, igualmente, asegurar que no futuro os mozos e mozas que inician a súa carreira investigadora poidan atopar en Galicia espazos nos que desenvolvela.”
  • “Reforzaremos os programas de contratos predoutorais e postdoutorais, sen esquecer as xeracións de investigadores e investigadoras que nos últimos anos, por mor dos recortes, quedaron sen a oportunidade de optar ás convocatorias que foron suspendidas ou adiadas.”
  • “E, igualmente, débese regularizar e estabilizar a situación laboral dos investigadores e investigadoras que dende hai anos traballan en Galicia á espera dunha consolidación dos seus postos.”

Partido Socialista de Galicia – PSOE

A escolma de medidas do programa do PSdG-PSOE inclúe, en primeiro lugar e no eido da sanidade (páxina 4), o compromiso de “Elevar o investimento en investigación sanitaria cun dobre obxectivo: a) elevar no primeiro ano un 10% o programa de investigación sanitaria para reverter os recortes das últimas anualidades; b) recuperar, ao final da lexislatura, os niveis do ano 2009”. 

Mais adiante, no ámbito da política económica e de emprego (páxina 12), encóntrase o o seguinte compromiso: “Fortaleceremos o sistema de ciencia e tecnoloxía, de maneira que a inversión total avance cara o 1,5% do PIB, tendo en conta as necesidades postas de manifesto pola COVID-19. Crearemos o Instituto Galego de Investigación Aplicada, na liña dos xa existentes en Cataluña e Pais Vasco”.




Por que debemos apostar pola investigación?

Hai pouco que publicamos un vídeo no que fixemos un percorrido pola carreira investigadora en Galicia co fin de amosar as dificultades que as investigadoras e investigadores atopan polo camiño así coma as poucas posibilidades de conseguir un posto de traballo estable. Tras a boa acollida do vídeo e algunhas críticas construtivas que nos axudarán a mellorar, vimos de publicar un novo vídeo no queremos salientar por que é necesario apostar pola investigación desde todos os ámbitos e sectores da sociedade, incluíndo administracións públicas e empresas. Agardamos que vos guste e que sirva para dar un pulo as nosas reivindicacións!

Referencias á I+D+i no debate electoral 12-X

O debate entre os candidatos das principais forzas políticas do pasado luns 29 de xuño deixou varias referencias á I+D+i e desde InvestiGal quixemos recollelas.

O candidato de Galicia en Común, Antón Gómez-Reino, foi o primeiro candidato en facer referencia a esta materia ao dicir que “creo que hai un consenso enorme en que a investigación é un elemento central para saír desta situación, a investigación ten que ser para protexernos pero tamén para construír futuro. A ese respecto creo que Galicia como mínimo no primeiro ano de lexislatura ten que subir a inversión en I+D+i á media estatal, e iso quere dicir subir ao 1,24% e camiñar no conxunto da lexislatura ata o 3% de inversión en I+d+i, como indica a Unión Europea.” Finalmente, concluía esta intervención sinalando que “é absolutamente fundamental que si chegamos ó goberno fagamos un pacto de país, un Pacto Galego pola Investigación”

Despois, o candidato do PSdG, Gonzalo Caballero, afirmaba que “hai que subir o I+D+i”.

Ana Pontón, candidata á presidencia do Bloque Nacionalista Galego, afirmaba que “se son presidenta “apostarei por darlle un impulso á ciencia e á innovación, duplicando os fondos e acabando coa precariedade”.

Pancho Casal, candidato á presidencia de Marea Galeguista, sinalaba que “non hai inversión en i+d, porque estamos no 0,94%, porque hai que chegar a media europea do 2%” e que “9 de cada 10 posdoutorais teñen que marchar de galicia”. Remataba esta intervención sinalando que “Así non se poden desenvolver patentes e a industria dun país como Galicia non pode medrar, por iso baixan 20 puntos o índice de produción industrial.”

No minuto final só houbo unha referencia, unha vez máis por parte de Ana Pontón, quen afirmaba que “precisamos camiñar cara un modelo de sociedade baseado na economía verde que aposte pola ciencia e a innovación”.

A carreira investigadora en Galicia

Hai pouco que publicamos unha entrada para reivindicar que a investigación debe ser un eixe estratéxico da Galicia do futuro. Nesta liña, vimos de elaborar un video no que facemos un percorrido pola carreira investigadora en Galicia co fin de amosar as dificultades que as investigadoras e investigadores atopan polo camiño así coma as poucas posibilidades de conseguir un posto de traballo estable. Agardamos que vos guste e que sirva para dar un pulo as nosas reivindicacións!